Congo is al sinds 1960 geen Belgische kolonie meer, maar toch heeft de Belgische staat nog nooit officieel haar excuses aangeboden voor het koloniale verleden. In 2020 heeft Koning Filip zijn spijt uitgedrukt aan de Congolese president F\u00e9lix Tshisekedi, maar die spijtbetuiging heeft geen juridische gevolgen. Het uitblijven van een officieel excuus van de Staat, betekent dat Belgi\u00eb geen herstelbetalingen hoeft uit te keren. In juli 2020 werd de Bijzondere Commissie voor het Koloniale Verleden, onder leiding van Wouter De Vriendt (Groen) in het leven geroepen. Die commissie publiceerde in 2021, in samenwerking met deskundigen, een expertenrapport met aanbevelingen aan de Kamer. Volgens commissievoorzitter is het een \u201cbelangrijke leidraad voor de verwerking van ons koloniaal verleden\u201d. Maar het parlement kan maar niet tot een consensus komen over het al dan niet aanbieden van offici\u00eble excuses. Op basis van dat punt, zijn de aanbevelingen van de Congo Commissie afgeslagen. En dat is wrang, zeker omdat zowel de burgermaatschappij, als deskundigen zeggen dat offici\u00eble excuses vereist zijn om te beginnen aan een proces van dekolonisatie. Die dekolonisatie is nodig omdat het onrecht in Congo vandaag de dag nog steeds bijdraagt aan racisme in Belgi\u00eb, stellen enkele experten van de Verenigde Naties aan VRT NWS.<\/p>\n
Het proces van dekolonisatie in Belgi\u00eb is dus verre van afgerond. Zo heeft Belgi\u00eb nog steeds kunstwerken in bezit die toebehoren aan de Democratische Republiek Congo. Maar ook speelt Belgi\u00eb nog steeds een rol in de uitbuiting van natuurlijke bronnen en mijnen in de oud-kolonies.<\/p>\n
Daar bijkomend hebben de Congolese soldaten die aan Belgische kant hebben meegevochten in de Eerste Wereldoorlog, hier maar weinig erkenning voor gekregen, maar worden kolonisatoren nog altijd herdacht, zo blijkt uit het rapport.<\/p>\n
In 2020 betuigde Koning Filip in een brief aan de Congolese president F\u00e9lix Tshisekedi \u201coprechte spijt\u201d voor het onrecht dat Belgi\u00eb de Congolese bevolking heeft aangedaan. Maar deze spijtbetuiging staat niet gelijk aan offici\u00eble staatsexcuses. Guido Gryseels, directeur van het Africa Museum in Tervuren, waarschuwt in het Nieuwsblad voor offici\u00eble excuses. Die zouden namelijk kunnen leiden tot veel schadeclaims van mensen uit de ex-kolonie, zoals eerder het geval was in Nederland. Men zou excuses kunnen zien als schuldbekentenis, vertelt hoogleraar internationaal recht (KU Leuven) Jan Wouters aan De Standaard. Voorzitter van de Congo Commissie Wouter De Vriendt (Groen) stelt echter dat excuses niet automatisch verbonden zijn aan herstelbetalingen. Toch zijn excuses anders dan een diepe spijtbetuiging. \u201cExcuses houden ook een erkenning van de eigen verantwoordelijkheid in\u201d, aldus De Vriendt. Offici\u00eble excuses zijn een symbolische herstelmaatregel die toelaat om de landen dichter bij elkaar te brengen. Als Belgi\u00eb haar rol in de wantoestanden van het koloniale verleden erkent, kunnen Congo en Belgi\u00eb met elkaar in dialoog treden over herstelmaatregelen.<\/p>\n
Wouter De Vriendt sluit niet uit dat Belgi\u00eb in de toekomst haar excuses zou aanbieden. Vragen over het koloniale verleden leven sterk in de maatschappij, daar is ook politieke verantwoording voor nodig. \u201cEr is veel werk gedaan maar dat gaat niet verloren.\u201d Nu is misschien niet het juiste moment om de discussie over excuses terug aan te wakkeren, maar die tijd kan nog komen. Pierre-Luc Plasman, Congodeskundige binnen de commissie, geeft de hoop op excuses ook nog niet op: \u201cde kwestie bevindt zich nu in parlementair niemandsland en zal afhangen van de verkiezingen van volgend jaar en het voortbestaan van de regering-De Croo.\u201d<\/p>\n
Ook de spijtbetuiging van Koning Filip in 2020 had de juiste timing nodig. \u201cZestig jaar na de onafhankelijkheid komt een spijtbetuiging tegelijkertijd vroeg en laat, omdat de kwetsuren van de koloniale periode nog altijd voelbaar zijn.\u00a0 Belgi\u00eb heeft de discussie lang weggeduwd, en sommige partijen hebben lang geen afstand kunnen nemen van het koloniale verleden\u201d, zegt De Vriendt. De discussie over het koloniale verleden in 2020 is sterk be\u00efnvloed door de snelheid van de discussie in het buitenland. Een voorbeeld daarvan zijn de Black Lives Matter protesten, die ervoor zorgde dat er ook veel druk kwam uit het Belgische middenveld.<\/p>\n
Zo zegt ook journaliste en Afrika deskundige Colette Braeckman. \u201cVoor 2020 waren de geesten er nog niet rijp voor. De spijt kwam met de actie van de publieke opinie en de diaspora in Belgi\u00eb, met name de betwisting van de standbeelden van Leopold II.\u201d Het was ook dit besef dat de partijen ertoe bracht overeen te komen om te stemmen met de oprichting van de speciale commissie.<\/p>\n
In 2022 overhandigde De Croo aan zijn Congolese ambtgenoot Jean-Michel Sama Lukonde een lijst van 84.000 onrechtmatig verworven kunstwerken, met als doel ze terug te geven aan Congo. Veel van de werken op die lijst zijn te zien in het Afrikamuseum in Tervuren. Die verzoening is een historische stap voorwaarts, maar de werken zijn nog niet teruggegeven, aldus Colette Braeckman. Het museum is altijd verbonden geweest met de koloniale geschiedenis. Het werd op initiatief van Leopold II opgericht, na het succes van de Wereldtentoonstelling van Brussel in 1897. Voor die tentoonstelling waren drie Congolese dorpen nagebouwd, waarin 267 Congolezen gedwongen werden hun \u2018dagelijks leven\u2019 te leiden, zodat Westerse mensen konden zien hoe men in Congo leefde. Twee Congolezen overleefde de reis niet. Met andere woorden, de Wereldtentoonstelling toonde een menselijke dierentuin, zegt ook het Africa Museum.<\/p>\n
Tegenwoordig contextualiseert het museum haar kunstwerken. Zo vertelt het Africa Museum haar bezoekers dat de gestolen kunstwerken moreel toebehoren aan de landen waar ze vandaan komen en dat het museum een open en constructieve houding aanneemt in het debat over de teruggave van erfgoed. Ook erkent zij dat werken \u201csoms op gewelddadige of illegale wijze\u201d zijn verkregen. Daarom wordt een herkomstonderzoek uitgevoerd om te bepalen aan wie de roofkunst moet worden teruggegeven. Daarnaast geeft het museum toe dat de collecties van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika door Europeanen zijn samengesteld. Daarom is het moeilijk om het koloniale verhaal vanuit Afrikaans perspectief te vertellen.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cEr zijn zoveel werken in Tervuren dat men in Congo een museum had kunnen voorzien.\u201d<\/p>\n
Colette Braeckman<\/p><\/blockquote>\n
De druk om kunstwerken terug te geven is volgens Braeckman pas de laatste jaren ontstaan. \u00a0Daarbij is de kwestie voor mensen in Congo niet het meest urgente probleem. Het museum in Kinshasa is immer niet groot genoeg om alle werken onder te brengen. Toch had Belgi\u00eb volgens Braeckman meer kunnen doen: \u201cBelgi\u00eb had op eigen kosten een groot museum kunnen bouwen in Congo, met alles wat ze hebben meegenomen. Het museum in Kinshasa is gebouwd door Zuid-Korea. Er zijn zoveel werken in Tervuren dat men een museum had kunnen voorzien.\u201d<\/p>\n
Herdenking<\/strong><\/h2>\n
Voorlopig zijn er dus nog geen excuses aangeboden en noch zijn de kunstwerken die aan de ex-kolonies toebehoren teruggegeven. Maar wat ook schuurt in het maatschappelijke debat, is dat de kolonisatoren nog steeds herdacht worden. Voor de slachtoffers van het koloniale verleden is in die zin veel minder aandacht. Veel van de oorlogsmonumenten leggen de focus op de bijdrage van Belgische soldaten, maar de Congolese soldaten die aan het Belgische front hebben gevochten worden amper herdacht.\u00a0 In 2020 werd er al onvrede geuit over de monumenten. Stanbeelden die bijvoorbeeld Leopold II herdenken, zoals dat op het Troonplein in Brussel, werden besmeurd. De Brusselse werkgroep Urban Brussels buigt zich nu over de toekomst van de standbeelden in Brussel, meldt Bruzz.<\/p>\n
Op initiatief van staatssecretaris voor Stedenbouw en Erfgoed, Pascal Smet (One.Brussel\/ Vooruit) denkt de werkgroep na over een nieuwe bestemming voor het standbeeld van Leopold II op het Troonplein. \u201cWe zouden het willen verwijderen of transformeren\u201d. Een voorstel is om het om te smelten tot een monument voor de slachtoffers van de kolonisatie, zo meldt Bruzz. Het standbeeld zou ook direct verwijzen naar de koloniale exploitatie van koper en tin uit Congo. De Congolese arbeiders die voor koloniale ondernemingen werkte leverden ook het koper voor dit standbeeld van Leopold II.<\/p>\n
Een van de standbeelden die Urban Brussels graag zou aanpassen staat op de Louizalaan in Brussel. Het standbeeld, dat gebaseerd is op de negentiende-eeuwse roman van Harriet Beecher Stowe De Hut van Oom Tom<\/em>, toont hoe sommige honden werden getraind voortvluchtige tot slaaf gemaakte mensen te volgen. In 2020 lanceerde buurtbewoners een petitie om het standbeeld te verwijderen en te vervangen. \u201cHet extreme afgebeelde geweld ten aanzien van zwarte personen maakt dat dit kunstwerk niet langer zijn plaats kan hebben in de openbare ruimte\u201d, vertelde de werkgroep tegen Bruzz. Urban Brussels zou er graag een vervangend standbeeld zien dat bijvoorbeeld in teken staat van verzet tegen de trans-Atlantische slavernij. Ook zouden er Congolese verzetsstrijders kunnen worden afgebeeld.<\/p>\n
\u00ab Des esclaves noirs en fuite surpris par des chiens \u00bb avenue Louise \u00e0 Bruxelles.<\/span><\/span><\/p>\n
Encore du travail \u00e0 faire<\/span><\/span><\/strong><\/h2>\n
La commission est termin\u00e9e, mais la d\u00e9colonisation n’est pas encore termin\u00e9e. <\/span>Par exemple, la Belgique poss\u00e8de toujours beaucoup d’art congolais pill\u00e9s et les actions de la Belgique n’ont pas encore \u00e9t\u00e9 excus\u00e9es. <\/span>Reste \u00e0 savoir si la Belgique s’excusera pour son pass\u00e9 colonial. <\/span>Les plans d’Urban Brussels vont dans le sens d’une meilleure comm\u00e9moration des victimes du pass\u00e9 colonial. <\/span>Les recommandations de la Commission Congo se concentrent sur la r\u00e9cup\u00e9ration de l’art et des archives congolais et sur l’am\u00e9lioration de l’\u00e9ducation sur le pass\u00e9 colonial.<\/span><\/span><\/p>\n
Cet article a \u00e9t\u00e9 r\u00e9dig\u00e9 pour les \u00e9tudiants en MA2 de l’ULB\/VUB sous la coordination d’Alexandre Niyungeko, Gabrielle Ramain, Lailuma Sadid et Frisien Vervaeke.\u00a0<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het werk van de Congocommissie in het Belgische federale parlement raakte ondergesneeuwd door het onvermogen om tot een consensus te komen over het al dan niet overmaken van offici\u00eble excuses aan de Congolese staat.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1241,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[260,261,159],"coauthors":[262],"class_list":["post-1240","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-belgie","tag-belgische-kolonie","tag-bijzondere-commissie","tag-congo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1240"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1248,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1240\/revisions\/1248"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1241"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1240"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/medialatitudes.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}